Sarnerschwöschtere i de Oschtschwiz

ZSarne im Kanton Obwalde hät vor rond hondert Johr de Toggter Schtoggma e grossartigs sozials Werch is Läbe grüeft. I sinere Praxis isch er konfrontiert worde met de Sorge und Nöt vo junge Familene, wo e Chind erwartet hend. S isch zo däre Zit und bis wit öber d Metti vom 20.

Hans Kempter
Drucken
Teilen
Bild: Illustration: Diana Strässle

Bild: Illustration: Diana Strässle

ZSarne im Kanton Obwalde hät vor rond hondert Johr de Toggter Schtoggma e grossartigs sozials Werch is Läbe grüeft. I sinere Praxis isch er konfrontiert worde met de Sorge und Nöt vo junge Familene, wo e Chind erwartet hend. S isch zo däre Zit und bis wit öber d Metti vom 20. Johrhondert no Bruuch gsi, das d Chind dehei of d Welt cho send. Di junge Müettere send i de Täg noch de Geburt of e Methilf aagwese gsi för d Pflääg vom Säugling und för d Psorgig vom Hushalt.

Und so hät de Toggter Schtoggma zame met sine Töchtere Mari-Theres, Dora und Edith e Schuel för jungi Fraue zor Usbildig i Säuglings- und Chranggepflääg und Huswertschaft gründet: de «Sarner Pflegerinnenverein». Noch de Usbildig, wo e par Woche tuuret hät, hend di junge Fraue s Diplom öbercho und send ofiziell «Sarnerschwöschtere» worde. Und denn send s iikleidet worde met ere Sonntigs- und ere Wächtigstracht. A däre Tracht isch ganz schpeziell di silbrig Brosche met em Bild vom Sarner Jesus-Chindli gsi.

Met erer Usbildig send die Schwöschtere noch ere Geburt oder bin ere Chrangget i die Familene gschiggt worde, wo gad e Hilf gsuecht hend. De Dienscht hät meischtens zää bis vierzä Täg tuuret. Da hät sich schnell omegschproche und die Schwöschtere send öberaal sehr begehrt gsi. Zahlriichi jungi Töchtere – schpeziell au us de Oschtschwiz – hend sich z Sarne usbilde lo. Und eini vo dene junge Fraue hät sich au sehr vedient gmacht i dem Verein vo Sarnerschwöschtere. D Rosa Frick hät 1926 de Kors z Sarne psuecht. Bis zo erer Hüroot met em Johann Egli im Johr 1929 isch si of veschidene Schtele gsi i de Innerschwiz: Luzern, Hochdorf, Rothenburg, Cham, Schwyz, Ingenbohl. Z Altdorf isch si bin ere Famili öber e Johr lang plebe, well d Muetter bi de Geburt vome Chind gschtorbe isch.

S isch im Johr 1930 gsi, wo d Rosa Egli-Frick vo de Vereinsleitig aagfrööget worde isch, öb si wöör e Zwiigschtell i de Oschtschwiz för d Pflägerinnevemettlig iirechte. Si hät die Ufgob met Freude öbernoo und scho im erschte Johr 24 Pflääge vemettlet. Die Oschtschwizer-Schtazion hät en rasante Ufschwung erläbt, s hend immer mee und mee Pflääge chöne vemettlet wärde. Met 649 Pflägevemettlige im Johr 1949 isch denn de Höhepunggt erreicht gsi. Di meischte Vemettlige send öbers Telefon abgwigglet worde. Well die Pflägerinne aber sehr begeert gsi send, hend sich intressierti Familene scho e par Mönet vor de Geburt müese aamelde.

Wenn sich e Famili gmolde hät, das de Nochwochs iitroffe isch, hät d Rosa zerscht müese luege, weli Schwöschter gad frei isch. Da hät mengmol unentlech vill Ufwand bedütet, bis wider e Schtell hät chöne psetzt wärde. D Rosa hät för eri Arbet en ganz bescheidene Loo vom Verein öbercho. Jedi Famili, wo e Schwöschter vemettlet worde isch, hät d Schpeese för Telefon und Omtriib müese zale, da send i de meischte Fäll füf Frangge oder weniger gsi.

D Rosa Egli hät ali Schwöschtere persönlech gchennt. Fascht ali send vo de Oschtschwiz gsi und ali send gern of Zöberwange cho. D Rosa isch för die Schwöschtere «s Oschtschwizermüetti» worde. Vill Schwöschtere send hii und doo e par Tag bi de Rosa plebe, zom noch de schtrenge Arbet achli Feeri z mache. Und doo isch es mengmol au loschtig zuegange. D Schwöschtere hend da Läbe of em alte, chline Puurehof gnosse. S hät Fröcht, Beeri und Gmües us em Garte und frischi Milch vo de einzige Chue gee. Im Schatte vom grosse Lindebomm näbet de Schüür hends wider uftangget för eren aaschtrengende Dienscht. Me taar nöd vegässe: Vom Morge früe bis z Oobed schpoot sends verantwortlech gsi för e ganzi Famili met erem Neugeborne, und da bim ene Tagloo von drei Frangge!

Vo 1936 aa isch jedes Johr im Früelig e Vesammlig im ehemolige Schtiggereilokal bi de Rosa abghalte worde. Do send ali Schwöschtere, wos hend chöne iirechte, of Zöberwange cho, mengmol öber 30. Isch da e schöös Luege gsi, so vill Schwöschtere i erer Sonntigstracht im tunggelblaue Rogg und Schleier, em wiisse Chrage und de Brosche met em Sarner Jesus-Chindli! Und immer isch vo Sarne vo de Vereinsleitig öpper debi gsi. Denn send wechtegi Gschäft behandlet worde und nochhär häts en guete Kafi und selbergmachte Zopf us de Chochi vo de Rosa gee. Isch da immer e Fäscht gsi!

Und denn gäbs doo no en anderi Gschicht. Wie gseit, fascht ali Schwöschtere send vo de Oschtschwiz gsi. Eini häts aber gee, wo tireggt z Sarne dehei gsi isch. Und die Schwöschter – si hät Maria Egger gheisse – hät eifach wölle i de Oschtschwiz pfläge. Und so isch si au öppe zwöschet de Pflääge of Zöberwange cho zo de Rosa. Und doo hät si en junge Maa kene glernt, de Josef Oberholzer vo Weiere, en Brüeder vom Pius. D Maria und de Josef send denn e glügglechs Paar worde, hend e Famili gründet und bis zo erem Tod z Sarne gläpt.

D Rosa Egli-Frick hät vill Freud met erer Ufgob tööre erläbe. Noch 41 Johr Pflägevemettlig isch die Schtell im Johr 1971 ufghobe worde. I erem Roggbligg schriibt si am Schluss: «Es kam die neue Zeit ohne Hausgeburten, mit mehr Spitaldienst; die «Familienpflegerinnen», die mit dem Köfferchen von Pflege zu Pflege reisten, wurden immer seltener. Die Ausbildung wurde verlängert, es gab mehr Gemeinde- und Spitalschwestern.»

Dor di vile Kontäkt met de Schwöschtere hend sich auch vill Fröndschafte entwigglet. D Rosa hät bis zo erem Tod immer wider Psuech öbercho vo «erne» Schwöschtere, wo di meischte i de Zwöschezit selber Familene gründet hend.

In einer Sommerserie veröffentlicht die Wiler Zeitung Geschichten aus dem Buch «Schnäggezöchter – Schiffli-Schtigger – Muuser – Tröscher – Velofligger und no anderi Mundart-Gschichte vo Weiere, Hüsere, Zöberwange und Zuezwil» von Pius Oberholzer und Hans Kempter. Das Buch ist erhältlich bei den Autoren (Hans Kempter: 071 944 14 36, Pius Oberholzer: 071 944 18 24).

Bild: Hans Kempter

Bild: Hans Kempter