I de Chääsi z Weiere

Jede Morge und jede Oobed, so om di Sibni ome, hend d Puure d Milch i d Hötte proocht. Di grössere

Pius Oberholzer
Drucken
Teilen
Bild: Illustration: Eliane Dübi

Bild: Illustration: Eliane Dübi

Jede Morge und jede Oobed, so om di Sibni ome,

hend d Puure d Milch i d Hötte proocht. Di grössere

Puure met vill Chüe hend die i Föfzglitertaase of emene Aahengger, z Fuess oder met vorgschpanntem Ross, schpööter met em Traggtor, i d Hötte proocht. D Chliipuure, wo no e par Chüe met wenig Milch gcha hend, hend Taase of em Rogge i d Hötte treit. De Chääser Röthlisberger und noch emm de Ricklin hät z Weiere no 17 Milchliferante gchennt. Am meischte Milch isch vo de grössere Gwärb cho, vom Brunner Auguscht, vom Eintrachtweert Brunner Arnold, vom Brunner im Feldhof, vom Frick Auguscht, vom Liechteschteiger Josef, vom Schträssle Josef, vom Alperoseweert Bissegger Auguscht, vom Schträssle Martin, schpööter Schteiner Anton, und vom Börgerheim. Weniger Milch isch vo de Chliipuure Hugetobler Ernscht, Brunner am Bach, Wick Dominik, Wick Alfred, Ruggle Auguscht und Gschwend Karl gliferet worde. Vo Zuezwil hend de Signer und de Pfischter Milch of Weiere proocht. Hüt isch d Chääserei veschwunde und s get gad no drei Puurehöf, wo eri Milch osswärts vechaufed. Döt, wo d Chääserei met de Sauschtäll gsi isch, schtönd hüt füf neui gääli Hüser.

Wenn gad e par Puure metenand i de Chääsi vorgfahre send, isch es mengmol zimlech hektisch zueund härgange. Jede Puur hät sini Milch is Mässbeggi gläärt, wo anere Woog ufghenggt gsi isch. De Chääser hät d Milchmengi lut abgläse und of de Deziliter gnau im Buech ufgschrebe. Ende Monet hät de Chääser d Puure i d Eintracht oder i d Alperose zom Milchzalltag iiglade. De Chääser hät jedem Puur sin Aateil bar uszallt. Da isch för d Puure immer au en chline Fäschttag gsi. Öppe ein söll denn au wägem Öberhöggle am andere Morge bim Mälche no recht veschloofe i d Welt glueget ha und au schpööter i d Hötte cho sii!

De Chääser hät regelmässig Milchkontrolle müese mache. Wenn de Puur di ganz Milchliferig is Gwechts-Chessi gläärt gcha hät, hät de Chääser e Glasröhrli i d Milch iitaucht und hät so e Proob gnoo. Di gfüllt Pipette hät de Milchwage em Morge metgno und is Labor vo de Milchzentrale proocht. Am andere Tag send d Ergäbnis vorgläge.

Jede Puur isch informiert worde öber de Fettghalt, d Suberkeit und Unregelmässigkeite i sinere Milch. Da isch au för de Chääser wichtig gsi, denn so hät er chöne usefinde, wäg welem Puur s emm einzelni Chääs ufplääit hät.

I de Hötte hät de Chääser d Milch vom Oobed im Chupferchessi abgchüelet, glageret, pflägt und met de Morgemilch zame zo Chääs verarbeitet. S Rezept för de Chääs isch gheim gsi. De Chääser hät d Milch met de Biimischig vo Lab zom Bräche proocht. Met de Harfe isch di plump Masse i chlini Schtöggli, i Chääs-Chorn teilt, ufgwermt und e gwössi Zit lang im Kreis ometrähit worde. Da Chääs-Chorn hät sich vo de Schotte trennt. De Chääser hät die Chörner met de Chääschtüecher usem Chessi usegfischet und i Forme gleit. Denn hät er of die Forme schwäri Metallplatte gleit und so di letschte Reschte vo de Schotte usepresst. D Schotte, wo zroggplebe isch, hät de Chääser in Saueschtall ufepumpet und schpööter de Saue gfueteret. Di neue Chääsliib hät er em Nomittag gcheert und em Oobed of psondere Chääsbrettli in Chääs-Cheller treit. E par Woche lang hät er die Chääs met Salz iigrebe, im Chääs-Cheller glageret und pflägt. Wenn de Chääs riif gsi isch, hät er a de Chääsbörse z Wil en guete Priis usghandlet und sin Chääs vechauft. E par Tag schpööter hät de Chääshändler di gchaufte Chääs met em Laschtwage abgholt und i Läbesmittelläde vo Schtädt und grössere Ortschafte witervechauft.

För de Chääser send aber au d Saue sehr wichtig gsi. Met de Mascht und de Zocht vo dene Tier isch menge Chääser riich worde. Immer vor em Fuetere hend d Saue en Heidelärm gmacht, wo mer im ganze Dörfli ghört hät. Öppe zweimol im Johr send di gmäschtete Tier zmetzt i de Nacht in en Laschtwage velade worde und hend met erem Gschrei jedesmol

s halb Dorf gweggt. D Saue hend au ganz zümpftig gschtungge. Psonders a Föhtäg hät s ganz Dorf öppis devo gcha!

Natürli hend d Dorfbewohner sich i de Chääsi au chöne met Milch, Chääs und Butter iitegge. Vor emene grosse Fäschttag wie Wienacht und Oschtere hät mer au chöne e par Deziliter Rahm chaufe, wo mer denn dehei zo Nidel gschlage hät. De Schlagrahm isch natürli immer för di ganz Famili en psondere Fäschtschmuus gsi. Chääs häts drei Sorte gee: Appezeller, Emetaler und Tilsiter. Am Aafang vom Monet hät mer bim Chääser Liter- und Halbliter-Milchmarche gchauft. Of dene Märchli isch de Name vom Chääser uftroggt gsi. Us em Mess-Chessi hät er met sim Liter- und Halblitermass di frisch Milch is Chesseli vom Chäufer gläärt. Jede Oobed isch es so i de Chääsi au zo intressante Gschpröch cho. D Chääsi oder d Hötte, wie mer au gseit hät, isch en Tröffpunggt gsi för d Puure, aber au för d Lüt im Dorf.

Emol, amene chalte Wintertag, hät en junge Chnächt Milch i d Hötte proocht. Woner Taase hät wöle i d Chääsi inelopfe, isch er usgschlipft und of de Sagg gcheit. D Milchtaase isch of de Höttebode abetätscht. De Teggel isch ewäggschpiggt und d Milch useglaufe. Sofort isch de Chääser anegschprunge und hät d Taase schnell ufgschtellt. E par Liter Milch hät er so gad no chöne rette. De Chnächt isch denn wie en gschlagne Hond zrogg of de Puurehof und hät sim Meischter da Oogfell müese biichte. Wa döt passiert isch, weiss me nöd, aber me cha sichs scho tengge!

Im Dorf hät mer au vezellt, das emol en Puur gad zweimol sini Milch of em Höttewäg vor de Abliferig usgläärt heg, well i de Hötte Milchkontrole gsi seg. Schpööter hät mer de Schlawiiner aber doch vewötscht und feschtgschtellt, das er sini Milch ganz ordli panscht hät. De Puur hät zor Schtroof 500 Frangge Puess müese zale. Da isch doozmol choge vill Gält gsi und emm secher au e Lehr förs ganz Läbe.

In einer Sommerserie veröffentlicht die Wiler Zeitung Geschichten aus dem Buch «Schnäggezöchter – Schiffli-Schtigger – Muuser – Tröscher – Velofligger und no anderi Mundart-Gschichte vo Weiere, Hüsere, Zöberwange und Zuezwil» von Pius Oberholzer und Hans Kempter. Das Buch ist erhältlich bei den Autoren (Hans Kempter: 071 944 14 36, Pius Oberholzer: 071 944 18 24).

Bild: Pius Oberholzer

Bild: Pius Oberholzer